Tahsilat oranı, belirli bir dönemde tahsil edilen tutarın tahsil edilmesi gereken tutara bölünmesiyle bulunur. Basit görünen bu oran, paydanın nasıl tanımlandığına göre tamamen farklı sonuçlar üretir.
İki farklı payda, iki farklı sonuç
| Yöntem | Formül | Ne ölçer? |
|---|---|---|
| Dönem satışına göre | Tahsilat / Dönem faturası | Nakit dönüş hızını |
| Vadesi gelene göre | Tahsilat / (Dönem başı açık + vadesi gelen) | Tahsilat ekibinin performansını |
Ocak ayında 500.000 TL fatura kesip 400.000 TL tahsil ettiyseniz birinci yönteme göre oran %80'dir. Ancak ocak ayında vadesi gelen tutar aslında 620.000 TL ise (aralıktan devreden dahil), gerçek tahsilat performansı 400.000/620.000 = %64,5'tir.
Ay bazlı raporlarda en sık yapılan hata budur: dönemin faturası ile dönemin tahsilatını karşılaştırmak, vadeli satışta yapı gereği yanlış sonuç verir.
CEI: Tahsilat Etkinlik Endeksi
CEI = [(Dönem başı alacak + Dönem satışı − Dönem sonu alacak) / (Dönem başı alacak + Dönem satışı − Dönem sonu vadesi gelmemiş alacak)] × 100
| Kalem | Tutar (TL) |
|---|---|
| Dönem başı alacak | 1.000.000 |
| Dönem satışı | 800.000 |
| Dönem sonu alacak | 900.000 |
| Dönem sonu vadesi gelmemiş alacak | 700.000 |
CEI = [(1.000.000 + 800.000 − 900.000) / (1.000.000 + 800.000 − 700.000)] × 100 = (900.000 / 1.100.000) × 100 ≈ %82. CEI, DSO'nun aksine ciro dalgalanmalarından etkilenmez; bu yüzden tahsilat ekibi performansını ölçmek için daha adil bir göstergedir.
Oranı doğru okumak
- %100'ün üzerindeki aylık oranlar genellikle geçmiş dönem tahsilatının bu aya düşmesinden kaynaklanır; kutlama değil, kümülatif kontrol gerektirir.
- Kümülatif tahsilat oranı (yılbaşından bugüne) aylık dalgalanmayı temizler.
- Oranı müşteri ve bölge bazında kırın; toplamdaki %85, tek bir bölgedeki %50'yi gizleyebilir.