Alacak yaşlandırma (aging), açık alacakların vade tarihine göre gün aralıklarına dağıtılmasıdır. Toplam bakiye tek başına hiçbir şey anlatmaz; 1 milyon TL alacağın tamamı vadesi gelmemişse sağlıklı, 400 bin TL'si 90 günü geçmişse ciddi bir risk sinyalidir.
Standart yaşlandırma aralıkları
| Kova | Anlamı | Aksiyon |
|---|---|---|
| Vadesi gelmemiş | Henüz vadesi dolmadı | İzleme; vade öncesi hatırlatma |
| 1–30 gün | Yeni gecikme | Telefon/e-posta ile hatırlatma |
| 31–60 gün | Kalıcılaşan gecikme | Yazılı bildirim, ödeme planı |
| 61–90 gün | Yüksek risk | Sevkiyat kısıtı, teminat talebi |
| 90+ gün | Tahsil kabiliyeti düşük | Hukuki süreç, karşılık ayırma |
Örnek yaşlandırma tablosu
| Müşteri | Vadesi gelmemiş | 1–30 | 31–60 | 61–90 | 90+ | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A Ecza Deposu | 180.000 | 40.000 | 0 | 0 | 0 | 220.000 |
| B Ticaret | 60.000 | 35.000 | 45.000 | 20.000 | 0 | 160.000 |
| C Dağıtım | 0 | 0 | 30.000 | 50.000 | 120.000 | 200.000 |
| Toplam | 240.000 | 75.000 | 75.000 | 70.000 | 120.000 | 580.000 |
Üç müşterinin toplam bakiyesi birbirine yakın olsa da riskleri aynı değildir. A müşterisi sağlıklı; B müşterisinde gecikme her kovada birikmeye başlamış; C müşterisinin bakiyesinin %60'ı 90 günü aşmış ve tahsil kabiliyeti tartışmalıdır.
Yaşlandırmayı nasıl yorumlarsınız?
- Kova payları: 90+ kovasının toplam içindeki payı aylık olarak izlenmeli; artıyorsa tahsilat süreci tıkanıyordur.
- Kova geçişleri: 1–30'daki tutarın ne kadarının bir sonraki ay 31–60'a taştığına bakın. Bu 'taşma oranı' tahsilat ekibinin gerçek performansıdır.
- Konsantrasyon: 90+ kovasının tek müşteride toplanması, portföye yayılmasından daha yönetilebilir bir sorundur.
Şüpheli alacak karşılığında kullanımı
Yaşlandırma tablosu, karşılık oranlarını gerekçelendirmenin en yaygın yoludur. Örneğin geçmiş tahsilat verinize göre 90+ kovasının tarihsel olarak yalnızca %55'i tahsil ediliyorsa, kalan kısım için karşılık ayırmak makul bir muhasebe politikasıdır. Oranları tahminle değil, kendi geçmiş tahsilat oranlarınızla belirleyin.
Yaşlandırmayı bozan yaygın hatalar
- Tahsilatı en yeni faturaya kapatmak: FIFO uygulanmazsa eski faturalar sonsuza kadar 90+ kovasında kalır ve tablo gerçeği yansıtmaz.
- Vade tarihi yerine fatura tarihini kullanmak: tüm kovalar olduğundan kötü görünür.
- İade ve alacak dekontlarını işlememek: müşteri haklıyken kötü müşteri gibi görünür ve tahsilat görüşmesi tıkanır.