Ortalama vade nedir ve neden önemlidir?
Bir müşteriye farklı tarihlerde, farklı tutarlarda fatura kestiğinizde her faturanın vadesi ayrı ayrı izlenir. Ancak yönetim açısından asıl soru şudur: Bu müşteriden alacağım paranın tamamı, ortalama olarak kaç gün sonra kasama girecek? Ağırlıklı ortalama vade (AWO) bu soruyu tek bir sayıyla cevaplar. Basit ortalamadan farkı, büyük tutarlı faturalara daha fazla ağırlık vermesidir; böylece küçük bir faturanın kısa vadesi, büyük bir faturanın uzun vadesini gizleyemez.
Adım adım hesaplama örneği
Bir müşterinin üç faturası olduğunu düşünelim: 10.000 TL 30 gün, 40.000 TL 90 gün ve 50.000 TL 60 gün vadeli. Her tutarı kendi gün sayısıyla çarpıyoruz: 300.000 + 3.600.000 + 3.000.000 = 6.900.000. Bu toplamı toplam tutara (100.000 TL) böldüğümüzde ortalama vade 69 gün çıkar. Basit ortalama ise (30+90+60)/3 = 60 gün derdi. Aradaki 9 günlük fark, finansman maliyetinizi doğrudan etkiler.
Ortalama vade = Σ (Tutar × Gün) / Σ Tutar
Sık yapılan hatalar
- Tutarı hesaba katmadan vade günlerinin basit ortalamasını almak.
- Bazı faturalarda fatura tarihini, bazılarında bugünü referans almak; referans tarihi her zaman tek olmalıdır.
- Kısmi tahsil edilmiş faturaları tam tutarla hesaba katmak; yalnızca açık kalan bakiye kullanılmalıdır.
- Vadesi geçmiş faturaları listeden çıkarmak; bunlar negatif gün olarak ortalamaya dahil edilmelidir.
Sonucu nasıl yorumlamalısınız?
Hesapladığınız ortalama vadeyi, müşteriyle anlaştığınız ödeme koşuluyla karşılaştırın. Anlaşma 60 gün iken ortalama 85 gün çıkıyorsa, müşteri size fiilen 25 günlük ek kredi kullandırıyor demektir. Bu farkı yıllık finansman oranınızla çarparak paraya çevirebilir, iskonto veya vade farkı görüşmelerinde somut bir rakam olarak kullanabilirsiniz. Ortalama vadeyi her ay aynı yöntemle hesaplamak, müşterinin ödeme davranışının iyiye mi kötüye mi gittiğini erkenden gösterir.