Ortalama Vade Nasıl Hesaplanır? Formül ve Excel Örneği

# Ortalama Vade Nasıl Hesaplanır? Formül, Örnek ve Excel Uygulaması Ortalama vade (ağırlıklı ortalama vade — AWO), müşterilerinizin faturalarınızı ortalama kaç günde ödediğini gösteren en kritik finans göstergelerinden biridir. Bu rehberde formülü, adım adım hesaplama örneğini ve Excel'de nasıl uygulayacağınızı bulacaksınız. ## Ortalama Vade Nedir? Vadeli satış yapan her işletmenin birden fazla faturası ve her faturanın farklı bir vadesi vardır. "Param ortalama kaç günde geliyor?" sorusunun cevabı, basit bir ortalama ile bulunamaz — çünkü 1 milyon ₺'lik bir faturanın 90 günlük vadesi, 10 bin ₺'lik bir faturanın 30 günlük vadesinden nakit akışınızı çok daha fazla etkiler. Bu yüzden **tutar ağırlıklı** ortalama kullanılır. ## Formül ``` Ortalama Vade = Σ (Fatura Tutarı × Vade Günü) / Σ (Fatura Tutarı) ``` Yani her faturanın tutarını vade günüyle çarpar, hepsini toplar ve toplam tutara bölersiniz. ## Adım Adım Örnek Hesaplama Bir tedarikçinin Eylül ayındaki faturaları şöyle olsun: | Fatura | Tutar (₺) | Vade (gün) | Tutar × Vade | |---|---|---|---| | F-101 | 100.000 | 30 | 3.000.000 | | F-102 | 250.000 | 60 | 15.000.000 | | F-103 | 50.000 | 15 | 750.000 | | F-104 | 600.000 | 90 | 54.000.000 | | **Toplam** | **1.000.000** | | **72.750.000** | ``` Ortalama Vade = 72.750.000 / 1.000.000 = 72,75 gün ``` Dikkat: Basit ortalama (30+60+15+90)/4 = 48,75 gün çıkardı — gerçekten 24 gün daha iyimser. 600 bin ₺'lik büyük faturanın 90 gün vadeli olması, paranın gerçekte çok daha geç geldiğini gösterir. Ciro primi veya iskonto hesabı basit ortalamayla yapılsaydı şirket ciddi zarar ederdi. ## Excel'de Nasıl Hesaplanır? 1. A sütununa fatura tutarlarını, B sütununa vade günlerini yazın. 2. C2 hücresine `=A2*B2` yazıp aşağı kopyalayın. 3. Sonuç hücresine: `=SUMPRODUCT(A2:A5;B2:B5)/SUM(A2:A5)` yazın. `SUMPRODUCT` (TOPLA.ÇARPIM) tek adımda ağırlıklı toplamı verir; C sütununa gerek kalmaz. ## Tarih Bazlı Hesaplama (Gerçek Hayat) Gerçekte vade günü değil, fatura tarihi ve vade tarihi elinizdedir. Bu durumda: ``` Vade Günü = Vade Tarihi - Fatura Tarihi ``` Excel'de: `=B2-A2` (iki tarih hücresinin farkı gün sayısını verir). Kümülatif raporda ise her yeni faturada tüm açık faturalar yeniden ağırlıklandırılır — tek seferlik ortalama değil, **kümülatif ağırlıklı ortalama** doğru yöntemdir. ## Ortalama Vadeyi Neden Takip Etmelisiniz? - **Nakit akışı planlaması:** Paranın ne zaman geleceğini bilmeden ödeme planı yapamazsınız. - **Ciro primi / iskonto hesapları:** Bayi primleri genellikle vade performansına bağlıdır; hatalı vade hesabı doğrudan prim kaybı demektir. - **Müşteri riski:** Ortalama vadesi sürekli uzayan bir müşteri, finansal sıkıntı sinyali veriyor olabilir. - **Fiyatlandırma:** 90 gün vadeli satış ile 30 gün vadeli satış aynı fiyat olamaz; vade farkını fiyata yansıtmak için önce vadenizi bilmeniz gerekir. ## Sık Yapılan Hatalar 1. **Basit ortalama kullanmak** — tutarları yok sayar, küçük faturalar sonucu bozar. 2. **Ödenmiş faturaları hesaba katmak** — ortalama vade yalnızca açık (ödenmemiş) faturalarla hesaplanmalıdır. 3. **Kısmi ödemeleri yok saymak** — faturanın bir kısmı ödendiyse kalan bakiye üzerinden devam edilmelidir. 4. **Ay sonu kapanışını beklemek** — vade haftalık, hatta günlük izlenmelidir. ## Özet Ortalama vade = tutar ağırlıklı vade ortalamasıdır. Formül basit, ama fatura sayısı arttıkça Excel'de hata riski büyür. Alacak Pusulası'nın ücretsiz [vade farkı hesaplama aracı](/araclar/vade-farki-hesaplama) ve AWO simülatörü ile bu hesabı saniyeler içinde, hatasız yapabilirsiniz.